Nieuwe inzichten in de zorg voor endometriose en adenomyose

Er gebeurt veel in onderzoek naar endometriose en adenomyose. Niet alles is meteen bruikbaar in de spreekkamer, maar een aantal veranderingen merk je als patiënt wel. Hieronder de belangrijkste, met de bron erbij, zodat je weet wat je aan je arts kunt vragen.

In het kort

Een kijkoperatie is meestal niet meer nodig om endometriose vast te stellen.
De Europese ESHRE-richtlijn uit 2022 bundelt 109 aanbevelingen voor de zorg.
De Endometriosewijzer wil de diagnosetijd terugbrengen van gemiddeld ruim 7 jaar naar 1 jaar.
Adenomyose wordt beter herkend en komt vaker voor dan gedacht: naar schatting bij 20% tot 35% van de vrouwen.
Pijn wordt steeds meer breed aangepakt: niet alleen met medicijnen, maar ook met bekkenfysiotherapie, een pijnteam en psychologische hulp.
In oktober 2026 is de Federatie VrouwenGezondheid opgericht.

Is een kijkoperatie nog nodig voor de diagnose?

Lang gold een kijkoperatie als de enige manier om endometriose zeker vast te stellen. De Europese richtlijn van ESHRE (de Europese vereniging voor voortplanting en embryologie) uit 2022 stelt die aanpak ter discussie: beeldvorming, zoals een echo, krijgt een grotere rol. (ESHRE-richtlijn 2022)

In Nederland zie je dat terug: volgens Thuisarts.nl is een kijkoperatie meestal niet nodig om te weten of je endometriose hebt, en kan een behandeling ook zonder starten. De gynaecoloog kan een inwendige echo of een MRI gebruiken. (Thuisarts.nl)

Wat betekent dit voor jou? Je hoeft niet te wachten op een operatie om behandeld te worden.

Wat staat er in de Europese richtlijn?

De ESHRE-richtlijn bundelt 109 aanbevelingen over onder meer diagnose, pijnbehandeling, kinderwens, terugkerende klachten, endometriose bij tieners en na de overgang. Bij vijf onderwerpen veranderde het advies flink ten opzichte van eerdere richtlijnen. (ESHRE-richtlijn 2022)

Eerlijk is ook: voor de beste pijnbehandeling konden de opstellers nog geen harde aanbevelingen doen, omdat daar te weinig goed onderzoek naar is. (ESHRE-richtlijn 2022) Dat verklaart waarom het vaak zoeken is naar wat bij jou werkt.

De Endometriose Stichting biedt een Nederlandstalige patiëntenversie van deze richtlijn aan. (Endometriose Stichting)

Wordt de diagnose sneller gesteld?

Daar wordt hard aan gewerkt. In Nederland duurt het gemiddeld 7,4 tot 7,5 jaar voordat endometriose wordt vastgesteld, vooral door gebrek aan kennis en klachten die niet worden herkend. (Radboudumc, NVOG)

De Endometriosewijzer is een initiatief van onder meer de NVOG (gynaecologen), de NVAB (bedrijfsartsen), de Endometriose Stichting en Women Inc. Het doel: de diagnosetijd terugbrengen van zeven jaar naar één jaar, met betrouwbare informatie voor patiënten en zorgverleners. (Endometriose Stichting)

Video: Snellere hulp is belangrijk bij vrouwen met endometriose · Amsterdam UMC (YouTube)

Wat is er nieuw over adenomyose?

Adenomyose werd vroeger alleen gevonden na het verwijderen van de baarmoeder, vooral bij oudere vrouwen. Dankzij betere echo's en MRI's weten we nu dat het ook bij jonge vrouwen voorkomt. Recente studies schatten dat 20% tot 35% van de vrouwen adenomyose heeft. (Endometriose Stichting)

Onderzoek in het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven liet zien dat adenomyose vaak gemist wordt. Onderzoeker Connie Rees ontwikkelde een nieuwe echomethode die de beweging van de baarmoeder meet, en gaf advies over wat een radioloog op een MRI moet beoordelen. Ze promoveerde hierop in april 2024. (Catharina Ziekenhuis)

Voor de behandeling van adenomyose loopt in Nederland de QUESTA-studie, die embolisatie (het deels afsluiten van de bloedvaten naar de baarmoeder) vergelijkt met het verwijderen van de baarmoeder. (Endometriose Stichting)

Lees meer in Endometriose of adenomyose: wat is het verschil?

Hoe wordt pijn tegenwoordig aangepakt?

Steeds meer wordt erkend dat pijn bij endometriose niet alleen 'in de buik' zit. Bij langdurige pijn kan het zenuwstelsel gevoeliger worden (sensitisatie), en spelen spanning, stress en de omgeving mee. Dat maakt de pijn niet minder echt, maar het verklaart wel waarom een brede aanpak helpt. (Endometriose Stichting)

Naast pijnstillers en hormonen noemt Thuisarts.nl daarom ook: een pijnteam (met bijvoorbeeld TENS, een zenuwblokkade of cognitieve gedragstherapie), bekkenfysiotherapie, seksuologie en hulp van een psycholoog of praktijkondersteuner. (Thuisarts.nl)

Wat is de Federatie VrouwenGezondheid?

In oktober 2026 richtten zeven patiëntenorganisaties de Federatie VrouwenGezondheid (FVG) op: de Endometriose Stichting, Vereniging Freya, SchildklierNL, Stichting Vuurvrouw, Bekkenbodem4All, Stichting PMDD en Voices for Women. Samen willen ze de stem van patiënten sterker laten doorklinken in onderzoek, beleid en zorg. (Endometriose Stichting)

Hoe houd je nieuw onderzoek bij?

Nieuw onderzoek verschijnt elke week. Op de homepage zie je automatisch het laatste nieuws van de Endometriose Stichting en de Federatie VrouwenGezondheid.

Drie tips om nieuws goed te lezen:

Eén studie is nog geen nieuw advies. Richtlijnen worden pas aangepast als meerdere goede studies hetzelfde laten zien.
Let op het soort onderzoek. Een studie bij muizen of in het lab zegt nog weinig over wat bij mensen werkt.
Bespreek wat je leest met je arts, zeker als je iets wilt veranderen aan je behandeling.

Veelgestelde vragen

Is een kijkoperatie nodig om endometriose vast te stellen?

Meestal niet. Volgens Thuisarts.nl en de Europese richtlijn kan een echo of MRI vaak volstaan, en kan een behandeling ook zonder kijkoperatie starten.

Wat is de Endometriosewijzer?

Een initiatief van onder meer gynaecologen, bedrijfsartsen, de Endometriose Stichting en Women Inc. Het wil met betrouwbare informatie de gemiddelde diagnosetijd terugbrengen van ruim zeven jaar naar één jaar.

Komt adenomyose vaak voor?

Vaker dan gedacht. Recente studies schatten dat 20% tot 35% van de vrouwen adenomyose heeft. Dankzij betere echo's en MRI's wordt het ook bij jonge vrouwen herkend.

Waar vind ik de Europese richtlijn in het Nederlands?

De Endometriose Stichting biedt een Nederlandstalige patiëntenversie van de ESHRE-richtlijn aan op haar website.

Bronnen

Always Endo deelt ervaringen van mij en van vrouwen uit endo-communities, in de hoop dat ze jou ook helpen, aangevuld met informatie uit betrouwbare bronnen. Het is geen medisch advies: bespreek je eigen situatie en behandeling altijd met je huisarts of specialist.