Het endo-dieet: wat is het, en wat zeggen betrouwbare bronnen?

"Ik heb altijd veel inspiratie gehaald uit het endo-dieet": dat schreef ik op de receptenpagina van Always Endo. Maar wat is dat eigenlijk, het endo-dieet? Online vind je lijstjes met wat je wel en niet mag eten, vaak met grote beloftes. In dit artikel zet ik op een rij wat er meestal mee bedoeld wordt, en wat betrouwbare bronnen zeggen over elk onderdeel. Zo kun je zelf kiezen wat je wilt uitproberen.

In het kort

Het endo-dieet is geen officieel dieet: het is een verzameling eetadviezen die online rondgaat.
Er is geen bewijs dat het endometriose geneest. De endometriose-plekken verdwijnen niet door gezond eten. (Thuisarts.nl)
De Europese richtlijn (ESHRE, 2022) geeft geen aanbeveling voor voeding om pijn of klachten te verminderen. Gezond eten raadt hij wel aan.
Mensen die hun voeding aanpassen, kiezen vaak voor minder bewerkt eten, suiker en cafeïne. Sommigen merken minder klachten met minder zuivel of soja. (Endometriose Stichting)
Wil je iets uitproberen? Doe het gericht en tijdelijk, en schrap geen hele productgroepen zonder een diëtist.

Wat bedoelen mensen met het endo-dieet?

Er bestaat niet één endo-dieet. Wie zoekt, vindt steeds een vergelijkbaar lijstje, met dingen die je laat staan en dingen die je meer eet.

Wat vaak wordt geschrapt of verminderd:

gluten (in tarwe, rogge en gerst, dus brood, pasta en koek)
zuivel
soja
rood vlees
suiker
cafeïne en alcohol
sterk bewerkt eten, zoals kant-en-klaarmaaltijden, chips en koek

Wat vaak wordt aangeraden:

veel groente en fruit
peulvruchten, zoals linzen en kikkererwten
volkoren granen, noten, zaden en olijfolie
vis, waaronder vette vis

Het idee erachter is meestal dat dit eten ontstekingen zou remmen of de hormonen zou beïnvloeden. Endometriose is een ontstekingsziekte. En het hormoon oestrogeen kan endometriose stimuleren. Daarom wordt gedacht dat eten invloed kan hebben. Maar of dat in de praktijk ook zo werkt, is nog niet duidelijk. (Endometriosis UK)

Wat zegt onderzoek over het endo-dieet?

Er wordt steeds meer onderzoek gedaan naar voeding en endometriose, maar de resultaten zijn nog niet eenduidig. Daarom is er op dit moment geen voedingsadvies dat voor iedereen met endometriose geschikt is. (Endometriose Stichting)

De Europese richtlijn voor endometriose (ESHRE, 2022) zegt dat er voor voeding en andere niet-medische behandelingen geen aanbeveling kan worden gedaan, omdat de voordelen en nadelen onduidelijk zijn. (ESHRE-richtlijn)
Een overzichtsstudie uit 2023 van onder anderen onderzoekers uit Maastricht en Amsterdam UMC concludeert dat het op dit moment onmogelijk is om voedingsadviezen te geven die op bewijs zijn gebaseerd. De meeste studies zijn van lage kwaliteit, en verwachtingen (het placebo-effect) spelen mee bij de positieve resultaten. (Brouns e.a., Frontiers in Nutrition)
Thuisarts.nl zegt dat voor de meeste keuzes zonder medicijnen, zoals een dieet, geen bewijs is dat ze werken, en dat ze soms schade kunnen geven. Gezond eten kan soms wel helpen om beter met de klachten om te gaan. (Thuisarts.nl)

Dat betekent niet dat voeding niets uitmaakt. De Endometriose Stichting schrijft dat mensen merken dat aanpassingen in hun voeding hun klachten kunnen beïnvloeden, en dat wat helpt per persoon verschilt. (Endometriose Stichting)

Het endo-dieet per onderdeel

Onderdeel	Wat zeggen betrouwbare bronnen?
Gluten	Er is geen bewijs dat je gluten helemaal moet schrappen, tenzij je coeliakie hebt. Wil je het toch proberen, doe dat dan met een diëtist, want je loopt het risico op te weinig vezels. (Endometriosis UK) De overzichtsstudie uit 2023 raadt een glutenvrij dieet af bij alleen endometriose. (Brouns e.a.)
Zuivel	Sommige mensen ervaren minder klachten als ze minder zuivel eten. (Endometriose Stichting) Sterk bewijs is er niet.
Soja	Sommige mensen ervaren minder klachten met minder soja. (Endometriose Stichting) Endometriosis UK schrijft dat het oestrogeen in soja geen reden is om soja te vermijden: daarvoor zou je heel grote hoeveelheden moeten eten. (Endometriosis UK)
Rood vlees, alcohol en cafeïne	Volgens Endometriosis UK zijn er aanwijzingen dat veel gluten, rood vlees, alcohol en cafeïne de aanmaak van oestrogeen kunnen beïnvloeden; minderen zou kunnen helpen, maar dat moet nog verder worden onderzocht. (Endometriosis UK) Er is geen sluitend bewijs dat rood vlees endometriose veroorzaakt. (Brouns e.a.)
Suiker en bewerkt eten	Mensen die hun voeding aanpassen, kiezen vaak voor eten met weinig bewerking, minder suiker en minder cafeïne. (Endometriose Stichting)
Mediterraans eten	Veel groente, fruit, peulvruchten, volkoren, noten, olijfolie en wat vis en kip, met weinig rood vlees, suiker, alcohol en bewerkt eten. Dit wordt voor iedereen aangeraden, dus het kan geen kwaad om te kijken of het bij jou iets doet. (Endometriosis UK)
Low-FODMAP	Een tijdelijk dieet bij darmklachten zoals krampen en diarree. Het kan helpen als je ook klachten van een prikkelbare darm (PDS) hebt, maar voor endometriose zelf is er geen bewijs. Alleen doen met een diëtist. (Endometriosis UK)
AIP-dieet	Een heel streng eliminatiedieet. Er is geen bewijs dat het helpt bij endometriose, en Endometriosis UK raadt het af. (Endometriosis UK)

Wat opvalt: het deel van het endo-dieet dat je meer eet (groente, fruit, peulvruchten, volkoren, noten en vis) past bij gezond eten voor iedereen. De Endometriose Stichting noemt de adviezen van het Voedingscentrum en de Schijf van Vijf als goede basis. (Endometriose Stichting) Over het deel dat je schrapt, is veel minder bekend.

Hoe probeer je het endo-dieet veilig?

Wil je kijken of aanpassingen in je eten bij jou iets doen? Zo pak je het voorzichtig aan:

Begin bij een gezonde basis. Veel groente, fruit, peulvruchten en volkoren, zoals in de Schijf van Vijf.
Verander één ding tegelijk. Dan weet je beter wat het verschil maakt.
Houd bij wat je eet en hoe je je voelt. In het gratis endo-dagboek staat elke dag een vak "Wat at en dronk ik?", naast je pijn en je andere klachten.
Schrap geen hele productgroepen zonder diëtist. Zo voorkom je tekorten. Via de Endometriose Stichting vind je het netwerk Endometriose Diëtisten Nederland, met diëtisten die endometriose kennen.
Wees mild voor jezelf. Eten hoort geen nieuwe bron van stress te worden. Merk je dat iets niets doet, dan mag je het gewoon weer eten.

Let op: wees voorzichtig met programma's of producten die beloven dat ze endometriose genezen. Zo'n belofte klopt niet.

Een week eten, geïnspireerd op het endo-dieet

Wil je zien hoe dat er in de praktijk uitziet? In de endo-dieet weekplanning staat een hele week ontbijt, lunch, diner en snack: zonder zuivel, zonder gluten, zonder rood vlees en met zo min mogelijk toegevoegde suiker. Met een kookplan en een boodschappenlijst.

Meer recepten vind je op de receptenpagina, en meer achtergrond over eten bij endometriose in Voeding bij endometriose.

Veelgestelde vragen

Wat is het endo-dieet?

Het endo-dieet is geen officieel dieet, maar een verzameling eetadviezen bij endometriose. Meestal gaat het om minder of geen gluten, zuivel, soja, rood vlees, suiker, cafeïne, alcohol en bewerkt eten, en meer groente, fruit, peulvruchten, volkoren, noten en vis.

Geneest het endo-dieet endometriose?

Nee. Er is geen bewijs dat een dieet endometriose geneest, en de endometriose-plekken verdwijnen niet door gezond eten. Gezond eten kan soms wel helpen om beter met de klachten om te gaan.

Moet ik glutenvrij eten bij endometriose?

Niet per se. Er is geen bewijs dat je gluten moet schrappen, tenzij je coeliakie hebt. Wil je het proberen, doe dat dan met een diëtist, zodat je genoeg vezels en voedingsstoffen binnenkrijgt.

Mag ik soja eten als ik endometriose heb?

Ja, dat kan. Endometriosis UK schrijft dat het oestrogeen in soja geen reden is om soja te vermijden, omdat je daarvoor heel grote hoeveelheden zou moeten eten. Sommige mensen merken wel minder klachten met minder soja; dat verschilt per persoon.

Hoe begin ik met het endo-dieet?

Begin bij gezond eten volgens de Schijf van Vijf, verander één ding tegelijk en houd bij hoe je je voelt. Schrap geen hele productgroepen zonder advies van een diëtist.

Bronnen

Always Endo deelt ervaringen van mij en van vrouwen uit endo-communities, in de hoop dat ze jou ook helpen, aangevuld met informatie uit betrouwbare bronnen. Het is geen medisch advies: bespreek je eigen situatie en behandeling altijd met je huisarts of specialist.