Endometriose of adenomyose: wat is het verschil?
Bij endometriose groeit weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder, bijvoorbeeld op de eierstokken of darmen. Bij adenomyose groeit dat weefsel in de spierwand van de baarmoeder zelf. Beide geven vaak pijnlijke menstruaties; adenomyose geeft daarnaast vaak hevig of lang bloedverlies. Ze komen vaak samen voor: 26% tot 70% van de mensen met endometriose heeft ook adenomyose.
Endometriose en adenomyose klinken bijna hetzelfde, en ook de klachten lijken op elkaar. Toch zijn het twee verschillende aandoeningen, met een eigen diagnose en soms een andere behandeling. Daarnaast hoor je vaak het woord myoom. In dit artikel zetten we ze naast elkaar.
In het kort
- Endometriose: weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies groeit buiten de baarmoeder.
- Adenomyose: dat weefsel groeit in de spierwand van de baarmoeder.
- Myoom: een goedaardige knobbel van spier- en bindweefsel in of aan de baarmoeder.
- Adenomyose komt bij naar schatting 20% tot 35% van de vrouwen voor, vaak zonder dat het herkend wordt.
- Een inwendige echo is meestal het eerste onderzoek; een MRI geeft meer duidelijkheid.
- Na de overgang worden de klachten van adenomyose meestal veel minder of verdwijnen ze.
Wat is het verschil tussen endometriose, adenomyose en een myoom?
| Endometriose | Adenomyose | Myoom | |
|---|---|---|---|
| Waar zit het? | buiten de baarmoeder: eierstokken, buikvlies, darmen, blaas | in de spierwand van de baarmoeder | in of aan de baarmoeder |
| Hoe ziet het eruit? | haarden, cysten, verklevingen | verspreide verdikking van de baarmoederwand | duidelijke, goedaardige knobbel |
| Typische klachten | heftige menstruatiepijn, pijn buiten de menstruatie, pijn bij vrijen, darm- en blaasklachten | hevig of lang bloedverlies, pijnlijke menstruatie, drukkend gevoel, diepe pijn bij vrijen | hevige menstruaties, drukkend gevoel, pijn; soms geen klachten |
| Hoe vaak? | ongeveer 1 op de 10 vrouwen | naar schatting 20% tot 35% van de vrouwen | komt veel voor |
| Eerste onderzoek | gesprek, inwendig onderzoek, echo of MRI | inwendige echo, eventueel MRI | echo |
(Endometriose Stichting, Endometriose Stichting, Thuisarts.nl)
Is adenomyose een vorm van endometriose?
Daar zijn artsen het niet helemaal over eens. De Endometriose Stichting ziet adenomyose als een aparte aandoening, omdat het weefsel ín de baarmoederwand zit en niet erbuiten. (Endometriose Stichting) Het Catharina Ziekenhuis noemt het juist een vorm van endometriose. (Catharina Ziekenhuis) Vroeger werd het ook wel 'endometriosis interna' genoemd. (Endometriose Stichting)
Voor jou als patiënt maakt de naam weinig uit. Belangrijker is dát het herkend wordt, want de klachten en de behandeling kunnen verschillen.
Welke klachten geeft adenomyose?
Ongeveer 30% van de mensen met adenomyose heeft weinig of geen klachten. Bij de anderen komen deze klachten vaak voor:
- hevig of langdurig bloedverlies tijdens de menstruatie
- pijnlijke menstruaties
- pijn in het bekken, ook buiten de menstruatie
- een drukkend of vol gevoel in de onderbuik
- diepe pijn tijdens het vrijen
- moeite om zwanger te worden
Omdat veel mensen met adenomyose ook endometriose of andere pijnklachten hebben, is het vaak lastig te zeggen welke klacht waar vandaan komt.
Kun je endometriose en adenomyose allebei hebben?
Ja, en dat komt vaak voor. Volgens verschillende onderzoeken heeft 26% tot 70% van de mensen met endometriose ook adenomyose. Dat grote verschil komt doordat onderzoekers verschillende definities en methoden gebruiken. Adenomyose lijkt vaker voor te komen bij diepe endometriose. Vrouwen met adenomyose hebben volgens sommige studies ongeveer vier keer zoveel kans op endometriose. (Endometriose Stichting)
Waarom werd adenomyose zo vaak gemist?
Vroeger werd adenomyose alleen gevonden als de baarmoeder al was verwijderd en het weefsel onder de microscoop werd onderzocht. Dat gebeurde vooral bij oudere vrouwen. Daardoor dacht men lang dat het een aandoening van oudere vrouwen was. (Endometriose Stichting)
Dankzij betere echo's en MRI's weten we nu dat het ook bij jongere vrouwen voorkomt, en vaker dan gedacht. Onderzoek in het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven ontwikkelde onder meer een nieuwe echomethode die de beweging van de baarmoeder meet. (Catharina Ziekenhuis)
Hoe wordt adenomyose vastgesteld?
- Gesprek: de arts vraagt naar je klachten. Alleen op basis van klachten wordt geen diagnose gesteld, want veel aandoeningen geven vergelijkbare klachten.
- Inwendig onderzoek: de arts kan voelen dat de baarmoeder groter, zachter of gevoelig is. Dat kan wijzen op adenomyose, maar is niet genoeg voor de diagnose.
- Inwendige (vaginale) echo: meestal het eerste beeldonderzoek. Het duurt een paar minuten, is meestal niet pijnlijk (wel soms onprettig) en kan een verdikte of onregelmatige baarmoederwand laten zien.
- MRI: geeft meer duidelijkheid. Het duurt 30 tot 60 minuten, is luid maar pijnloos, en werkt zonder röntgenstraling.
Tip voor het gesprek: noem je bloedverlies concreet. Hoeveel dagen bloed je, hoe vaak moet je verschonen, heb je stolsels? Dat helpt de arts om aan adenomyose te denken.
Hoe wordt adenomyose behandeld?
Er is geen behandeling die voor iedereen werkt. De keuze hangt af van hoe erg je klachten zijn, je leeftijd, of je zwanger wilt worden en hoe je lichaam reageert. (Endometriose Stichting)
| Behandeling | Wat het doet | Goed om te weten |
|---|---|---|
| NSAID's (ibuprofen, naproxen, diclofenac) | minder pijn en vaak minder bloedverlies | behandelt de adenomyose zelf niet |
| Tranexaminezuur | minder hevig bloedverlies | gemiddeld wordt het bloedverlies gehalveerd; 4 op de 5 vrouwen is tevreden |
| De pil of hormoonring | onderdrukt de cyclus | werkt vaak beter als je hem doorslikt; niet geschikt bij hoge bloeddruk of roken |
| Progestagenen (hormoonspiraal, tabletten) | minder of geen menstruatie | kan bijwerkingen geven |
| GnRH-analogen | brengen je tijdelijk in een 'kunstmatige overgang' | opvliegers en nachtzweten komen vaak voor |
| Bekkenfysiotherapie | minder bekkenpijn | er is bewijs dat het bekkenpijn vermindert |
| Embolisatie | sluit bloedvaten naar de baarmoeder deels af | kan klachten verminderen; wordt in Nederland onderzocht (QUESTA-studie) |
| Baarmoeder verwijderen | definitieve oplossing | alleen zonder kinderwens, als andere oorzaken zijn uitgesloten |
Na de overgang worden de klachten meestal veel minder of verdwijnen ze. Let op: hormoontherapie na de overgang kan klachten terugbrengen. (Endometriose Stichting)
Wat betekent adenomyose voor een kinderwens of zwangerschap?
Adenomyose kan de kans op zwangerschap mogelijk verkleinen, maar hoe groot dat effect is, is nog niet goed bekend. Vrouwen met adenomyose die zwanger worden, hebben volgens onderzoek van het Catharina Ziekenhuis meer kans op complicaties, zoals een langere bevalling, een keizersnede, bloeddrukproblemen en een kind dat minder goed groeit. (Catharina Ziekenhuis)
Wil je zwanger worden? Bespreek dit met je gynaecoloog, zodat je goed begeleid wordt. Meer over zwanger worden met endometriose lees je in Wat is endometriose?
Veelgestelde vragen
Wat is het belangrijkste verschil tussen endometriose en adenomyose?
De plek. Bij endometriose groeit weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder. Bij adenomyose groeit het in de spierwand van de baarmoeder. Adenomyose geeft daardoor vaker hevig of lang bloedverlies en een vergrote baarmoeder.
Hoe weet ik of ik adenomyose heb?
Dat kan alleen een arts vaststellen. Meestal begint het met een gesprek en inwendig onderzoek, gevolgd door een inwendige echo. Een MRI kan meer duidelijkheid geven. Alleen op basis van klachten wordt geen diagnose gesteld.
Is adenomyose gevaarlijk?
Adenomyose is een goedaardige aandoening, maar kan veel pijn en hevig bloedverlies geven en invloed hebben op een zwangerschap. Daarom is goede begeleiding belangrijk.
Gaat adenomyose vanzelf over?
Na de overgang worden de klachten meestal veel minder of verdwijnen ze. Daarvoor zijn er behandelingen met pijnstillers, middelen tegen bloedverlies, hormonen en soms een ingreep.
Is een myoom hetzelfde als adenomyose?
Nee. Een myoom is een duidelijke, goedaardige knobbel van spier- en bindweefsel. Adenomyose is een verspreide verdikking van de baarmoederwand. Ze kunnen wel vergelijkbare klachten geven en samen voorkomen.
Bronnen
- Endometriose Stichting – Adenomyose, endometriose en myomen
- Endometriose Stichting – Adenomyose: klachten en diagnose
- Endometriose Stichting – Adenomyose en behandelingen
- Endometriose Stichting – Gevolgen van endometriose
- Catharina Ziekenhuis – Adenomyose
- Catharina Ziekenhuis – Op tijd vaststellen van adenomyose na onderzoek sterk verbeterd (2024)
- Thuisarts.nl – Heftige pijn als ik ongesteld ben
Always Endo deelt ervaringen van mij en van vrouwen uit endo-communities, in de hoop dat ze jou ook helpen, aangevuld met informatie uit betrouwbare bronnen. Het is geen medisch advies: bespreek je eigen situatie en behandeling altijd met je huisarts of specialist.
Een vraag, of een ervaring delen?
Heb je een vraag over dit onderwerp, of wil je jouw ervaring delen zodat die anderen kan helpen? Stuur me een bericht. Ik lees alles zelf. Medisch advies kan ik niet geven; daarvoor blijft je huisarts of specialist het aanspreekpunt.
Lees ook
Je eerste afspraak bij de gynaecoloog: zo bereid je je voor
Verwezen naar de gynaecoloog met klachten die bij endometriose passen? Wat kun je verwachten, welke onderzoeken zijn er, en hoe haal je het meeste uit dat ene gesprek?
Lees verder
Endometriose-cyste (chocoladecyste): wat is het en moet hij eruit?
Een chocoladecyste is een cyste van endometriose op de eierstok. Wat betekent het, hoe wordt hij vastgesteld, en wanneer kies je wel of niet voor een operatie?
Lees verder
Endometriose op de darm of blaas: klachten, onderzoek en behandeling
Pijn bij poepen of plassen, bloed in je ontlasting of urine rond je menstruatie? Dat kan passen bij endometriose op de darm of blaas. Wat zijn de klachten en de behandelingen?
Lees verder