Opgeblazen buik door endometriose: helpt het FODMAP-dieet?

Een buik die in de loop van de dag steeds dikker wordt. Krampen, rommelen, de ene dag diarree en de andere dag verstopping. Bij endometriose kan dat erbij horen, en in endo-communities wordt dan vaak het FODMAP-dieet genoemd. In dit artikel lees je wat dat dieet is, wat er over bekend is bij endometriose, en waarom je het beter niet op eigen houtje doet.

In het kort

FODMAP's zijn bepaalde suikers en vezels in eten die in je darm kunnen gaan gisten.
Het FODMAP-dieet is bedoeld om uit te zoeken van welk eten jij klachten krijgt. Het duurt meestal een paar maanden.
Bij vrouwen met PDS én endometriose liet één onderzoek veel verbetering van darmklachten zien.
Het dieet haalt endometriose niet weg en is geen behandeling voor de endometriose zelf.
Doe het alleen met een diëtist.

Endometriose of prikkelbare darm?

Endometriose en het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) geven soms dezelfde klachten. Vrouwen met endometriose krijgen daarom vaak eerst de diagnose PDS, voordat duidelijk wordt dat er endometriose speelt. In een onderzoek onder 160 vrouwen met PDS bleek ruim een derde (36%) óók endometriose te hebben. Pijn bij het vrijen, uitstralende pijn en darmklachten die erger worden tijdens de menstruatie kwamen bij hen vaker voor. (Moore e.a., 2017)

Worden je darmklachten erger rond je menstruatie, of heb je pijn bij het poepen of bloed in je ontlasting rond je menstruatie? Bespreek dat met je huisarts. Lees ook Endometriose op de darm of blaas.

Wat zijn FODMAP's?

FODMAP is een afkorting van Engelse namen voor bepaalde suikers en vezels die je dunne darm slecht opneemt. Ze komen in je dikke darm terecht en gaan daar gisten. Dat kan gas, een opgeblazen buik en buikpijn geven, vooral als je darm gevoelig is.

Je vindt FODMAP's bijvoorbeeld in:

sommige groenten, zoals ui, knoflook en peulvruchten
sommige fruitsoorten, zoals appel en peer
tarwe en rogge (in brood en pasta)
melk en yoghurt (vanwege de melksuiker)
zoetstoffen die eindigen op -ol, zoals sorbitol

(Monash University, Voedingscentrum)

Hoeveel FODMAP's een product bevat, hangt ook af van hoeveel je ervan eet. Dat betekent niet dat deze producten ongezond zijn. Ze geven alleen bij sommige mensen klachten, en bij iedereen weer andere.

Wat zegt onderzoek bij endometriose?

Het bekendste onderzoek komt uit Nieuw-Zeeland. Daar kregen vrouwen met PDS het FODMAP-dieet. Van de vrouwen die ook endometriose hadden, zei 72% na vier weken dat hun darmklachten meer dan de helft beter waren. Bij vrouwen met alleen PDS was dat 49%. (Moore e.a., 2017)

Dat klinkt veelbelovend, maar let op:

Het ging om vrouwen die ook PDS hadden, en om hun darmklachten, niet om menstruatiepijn of bekkenpijn.
Het onderzoek is achteraf bekeken en had geen controlegroep met een ander dieet.
De Europese richtlijn (ESHRE) zegt dat het voordeel van voeding bij endometriose nog niet duidelijk is, en geeft daarom geen voedingsadvies. (ESHRE-patiëntenrichtlijn)
Ook de Endometriose Stichting schrijft dat er geen voedingsadvies is dat voor iedereen met endometriose geschikt is. (Endometriose Stichting)

En belangrijk: gezond eten kan helpen om beter met je klachten om te gaan, maar endometriose-plekken gaan niet weg door eten. (Thuisarts)

Hoe gaat het FODMAP-dieet?

Het dieet heeft meestal drie fases:

Fase	Wat je doet	Hoe lang
1. Weglaten	je eet tijdelijk zo min mogelijk FODMAP-rijke producten	meestal een paar weken
2. Testen	je voegt de producten één voor één weer toe en kijkt wat er gebeurt	een paar weken tot maanden
3. Je eigen menu	je eet weer zo gevarieerd mogelijk en laat alleen weg waar jij écht last van hebt	blijvend

Het doel is dus niet om voor altijd zonder ui, appel en brood te leven. Het doel is om te ontdekken wat jouw darm wel en niet goed verdraagt. (Monash University) Thuisarts schrijft dat het dieet meestal een paar maanden duurt en dat het niet bedoeld is om af te vallen. (Thuisarts)

De drie fases van het FODMAP-dieet: weglaten, testen en je eigen menu

Waarom met een diëtist?

Thuisarts is daar duidelijk over: doe het FODMAP-dieet alleen met hulp van een diëtist. (Thuisarts) Want:

Als je zonder hulp meerdere dingen niet meer eet, kan dat slecht zijn voor je gezondheid. Je kunt te weinig vezels, vitamines of mineralen binnenkrijgen.
Je kunt bang worden om bepaalde dingen weer te eten.

(Thuisarts)

Een diëtist helpt je ook om de testfase goed te doen, zodat je niet onnodig dingen blijft weglaten.

Een diëtist met kennis van endometriose vind je via het netwerk Endometriose Diëtisten Nederland, waar de Endometriose Stichting naar verwijst. De basisverzekering vergoedt 3 uur dieetadvies per jaar; daarvoor betaal je wel eigen risico. (Consumentenbond) Vraag je zorgverzekeraar wat voor jou geldt.

Wat kun je zelf al doen?

Het FODMAP-dieet is niet de eerste stap. Thuisarts raadt eerst gewone, gezonde adviezen aan. Helpen die niet genoeg, dan kan een diëtist met je kijken of het FODMAP-dieet zinvol is. (Thuisarts)

Dit kun je zelf al proberen:

Eet 3 maaltijden per dag, op vaste tijden.
Drink 1,5 tot 2 liter per dag.
Let op alcohol, koffie en andere drankjes met cafeïne, en tarwezemelen. Daar krijgen mensen met een prikkelbare darm vaak meer klachten van.
Eet genoeg vezels. Vezels zijn belangrijk om je darm goed te laten werken en helpen ook bij dunne poep. Ze zitten in groente, fruit, volkoren producten en peulvruchten.
Glutenvrij eten is niet nodig bij een prikkelbare darm.

(Thuisarts)

Wil je weten welk eten je klachten geeft? Schrijf een paar weken op wat je eet en hoe je buik reageert, naast je cyclus. Neem dat mee naar de diëtist. Lees Een klachtendagboek bijhouden.

Meer over voeding en endometriose in het algemeen lees je in Voeding bij endometriose: wat weten we écht?. Wat er bedoeld wordt met 'het endo-dieet' en wat bronnen daarover zeggen, lees je in Het endo-dieet. Ben je op reis en heb je last van je buik? Lees Endo-buik op reis.

Veelgestelde vragen

Helpt het FODMAP-dieet tegen endometriose?

Het dieet haalt endometriose niet weg. Het kan wel helpen bij darmklachten, zoals een opgeblazen buik, vooral als je ook een prikkelbare darm hebt. In één onderzoek zei 72% van de vrouwen met PDS en endometriose dat hun darmklachten na vier weken meer dan de helft beter waren.

Hoe lang duurt het FODMAP-dieet?

Meestal een paar maanden: eerst een paar weken weglaten, dan stap voor stap testen, en daarna een eigen, zo gevarieerd mogelijk menu.

Kan ik het FODMAP-dieet zelf doen?

Thuisarts raadt aan het alleen met hulp van een diëtist te doen. Zelf veel dingen weglaten kan slecht zijn voor je gezondheid.

Moet ik glutenvrij eten bij endometriose?

Er is geen voedingsadvies dat voor iedereen met endometriose geldt. Bij een prikkelbare darm is glutenvrij eten volgens Thuisarts niet nodig.

Bronnen

Always Endo deelt ervaringen van mij en van vrouwen uit endo-communities, in de hoop dat ze jou ook helpen, aangevuld met informatie uit betrouwbare bronnen. Het is geen medisch advies: bespreek je eigen situatie en behandeling altijd met je huisarts of specialist.