Een kijkoperatie (laparoscopie) bij endometriose: hoe gaat het en hoe herstel je?

"We kunnen een kijkoperatie doen." Voor veel vrouwen met endometriose komt die zin na maanden of jaren van pijn. Misschien voelt het als een opluchting, misschien maakt het je juist zenuwachtig. In dit artikel lees je wat een kijkoperatie is, wanneer artsen hem voorstellen, hoe de dag zelf verloopt en wat je kunt verwachten van het herstel.

In het kort

• Een kijkoperatie heet officieel laparoscopie. De arts werkt via een paar kleine sneetjes in je buik.
• Een operatie is een optie als medicijnen niet genoeg helpen tegen de pijn.
• Je gaat meestal dezelfde dag naar huis.
• Herstel verschilt sterk: van ongeveer een week tot zes weken, soms langer, bij een grote operatie.
• De pijn wordt vaak minder, maar verdwijnt meestal niet helemaal. Bij ongeveer 1 op de 3 vrouwen wordt de pijn later weer erger.

Wat is een kijkoperatie?

Bij een kijkoperatie krijg je narcose. De gynaecoloog maakt een paar kleine sneetjes in je buik en schuift daar een camera en dun gereedschap doorheen. Daarmee haalt de arts zoveel mogelijk endometriose-plekken weg. Daarna gaan de sneetjes weer dicht. (Thuisarts)

Vroeger werd vaak een grote snee gemaakt (een laparotomie). Tegenwoordig gaan de meeste operaties voor endometriose via een kijkoperatie. Dat geeft meestal minder pijn, een korter verblijf in het ziekenhuis, sneller herstel en een kleiner litteken. (ESHRE-patiëntenrichtlijn, Endometriose Stichting)

Wanneer stelt een arts een kijkoperatie voor?

Er zijn twee redenen.

1. Om de pijn te verminderen. Een operatie is een van de behandelingen tegen pijn door endometriose. Thuisarts noemt het een keuze als de pijn heel heftig is en medicijnen niet helpen. (Thuisarts, ESHRE-patiëntenrichtlijn)

2. Om uit te zoeken wat er aan de hand is. Vroeger was een kijkoperatie de enige manier om endometriose zeker vast te stellen. Dat is veranderd: een echo of MRI is nu de eerste stap. Toch kan een kijkoperatie nog zinvol zijn als op de echo of MRI niets te zien is en medicijnen niet helpen. Endometriose op het buikvlies (oppervlakkige endometriose) is namelijk niet altijd zichtbaar op een scan. (ESHRE-patiëntenrichtlijn)

Zit de endometriose diep in organen zoals de darm of blaas? Dan word je meestal doorverwezen naar een ziekenhuis met een speciaal endometriose-team. (Thuisarts, ESHRE-patiëntenrichtlijn) Lees meer in Endometriose op de darm of blaas.

Hoe gaat de dag van de operatie?

1. Je krijgt narcose: je slaapt diep en merkt niets van de operatie.
2. De arts maakt een paar kleine sneetjes in je buik en schuift daar een camera en dun gereedschap doorheen.
3. Met de camera en het gereedschap worden endometriose-plekken en verklevingen weggehaald.
4. De sneetjes worden dichtgemaakt en je wordt wakker op de uitslaapkamer.
5. Meestal ga je dezelfde dag naar huis.

(Thuisarts, Endometriose Stichting)

Soms moet de arts toch een grotere snee maken, bijvoorbeeld als de endometriose heel ernstig is of als je eerder buikoperaties hebt gehad. (Thuisarts)

Wegsnijden of wegbranden?

Er zijn twee manieren om endometriose weg te halen:

Volgens de Endometriose Stichting kun je diepe plekken beter helemaal wegsnijden. Kleine plekjes kunnen ook worden verdampt, maar dat weefsel kan daarna niet meer onder de microscoop worden onderzocht. (Endometriose Stichting)

Meer over cysten op de eierstok lees je in Endometriose-cyste (chocoladecyste).

Hoe lang duurt het herstel?

Dat verschilt per persoon en per operatie:

• Na een kijkoperatie kunnen sommige vrouwen na vijf tot tien dagen weer werken.
• Bij een grotere of ingewikkelde operatie kan het herstel oplopen tot zes weken, soms langer.
• Na een operatie met een grote snee lig je meestal minimaal vijf dagen in het ziekenhuis, met daarna nog drie tot zes weken herstel.

(Endometriose Stichting)

Je ziekenhuis geeft je meestal een folder mee over wat je na de operatie wel en niet mag. Vraag ernaar als je die niet krijgt. Bij koorts of heel veel buikpijn na de operatie neem je direct contact op met het ziekenhuis of je huisarts.

Moet je het herstel regelen met je werk? Lees Endometriose en werk.

Wat zijn de risico's?

• Het is niet zeker dat je klachten minder worden.
• Soms vindt de arts geen endometriose. Je klachten komen dan door iets anders.
• Er is een kleine kans dat je blaas of darm wordt geraakt.
• Zoals bij elke operatie is er een kleine kans op een bloeding, ontsteking of trombose.

(Thuisarts)

Bij een operatie aan de darm kan soms tijdelijk een stoma nodig zijn. (Endometriose Stichting) Bij diepe endometriose word je daarom meestal doorverwezen naar een ziekenhuis met veel ervaring (een expertisecentrum). (ESHRE-patiëntenrichtlijn)

Komt de pijn terug?

Eerlijk is eerlijk: een operatie geneest endometriose niet altijd. Veel vrouwen hebben in de jaren na de operatie minder pijn, maar de pijn verdwijnt meestal niet helemaal. Bij 1 op de 3 vrouwen wordt de pijn in de jaren na de operatie weer erger. Dan is vaak opnieuw een operatie mogelijk. (Thuisarts)

Artsen kunnen vooraf niet voorspellen wie veel baat heeft bij een operatie. (ESHRE-patiëntenrichtlijn)

Hormonen na de operatie. Je arts kan voorstellen om na de operatie hormonen te gebruiken. Dat kan het effect van de operatie verbeteren en de kans verkleinen dat de klachten terugkomen. Wil je kort na de operatie zwanger worden, dan gebruik je ze juist niet. (ESHRE-patiëntenrichtlijn) Lees meer in Medicijnen bij endometriose en Zwanger worden met endometriose.

Zo bereid je je voor

• Houd je klachten bij in de weken voor de operatie. Dan kun je na afloop beter vergelijken of het verschil maakt. Lees Een klachtendagboek bijhouden.
• Regel hulp thuis voor de eerste dagen: boodschappen, koken, iemand die je ophaalt.
• Leg spullen klaar: een ruime broek die niet knelt op je buik, je pijnstillers, een kruik voor later (vraag je arts wanneer je die weer mag gebruiken).
• Schrijf je vragen op en neem iemand mee naar het gesprek vooraf.

Vragen om aan je gynaecoloog te stellen

1. Wat wilt u met de operatie bereiken: uitzoeken wat er is, of plekken weghalen, of allebei?
2. Gaat u de plekken wegsnijden of wegbranden?
3. Hoe vaak doet u deze operatie, en werkt u samen met een endometriose-team?
4. Wat zijn in mijn situatie de risico's, ook voor blaas, darm en eierstokken?
5. Hoe lang moet ik rekenen voor herstel, en wanneer kan ik weer werken of sporten?
6. Hoor ik na de operatie of er endometriose is achtergebleven, en waar?
7. Raadt u hormonen aan na de operatie?

De Endometriose Stichting raadt aan om de voor- en nadelen en risico's ruim te bespreken. (Endometriose Stichting) Twijfel je? Je mag altijd om een second opinion vragen bij een andere gynaecoloog. Een specialist zoeken kan via de Zorgwijzer van de Endometriose Stichting.

Bronnen

• Thuisarts – Ik heb endometriose en ik wil een behandeling kiezen
• Endometriose Stichting – Uitleg operatie
• Endometriose Stichting – Operatie
• ESHRE – Endometriosis guideline, patiëntenversie (2022)